Mệnh Đề Danh Từ Trong TOEIC: Dùng That, What, Whether, If Đúng Cách

Học xong bài này, bạn sẽ biết cách dùng cả một mệnh đề (một cụm có chủ ngữ, động vị riêng) để đóng vai trò như một danh từ trong câu — ví dụ thay vì nói "tôi biết điều đó", bạn có thể nói "tôi biết rằng anh ấy sẽ đến muộn". Đây gọi là mệnh đề danh từ (noun clause), bắt đầu bằng that, what, whether, if, và là nền tảng để hiểu câu gián tiếp — dạng câu cực kỳ phổ biến trong email công sở và xuất hiện đều đặn ở Part 5, Part 6, Part 7 của TOEIC.

Ôn nhanh bài trước

• Ở Bài 38: Cấu trúc too...to và enough...to, bạn đã học cách diễn tả mức độ và kết quả bằng too, enough, so, such.
• Bài này chuyển sang một chủ điểm khác nhưng cũng rất hay gặp: làm sao biến cả một câu thành một "khối" đóng vai trò danh từ, để nhét vào vị trí chủ ngữ, tân ngữ, hoặc bổ ngữ trong câu lớn hơn.
• Mệnh đề quan hệ bạn học ở Bài 30: Mệnh đề quan hệ dùng để bổ nghĩa cho danh từ (giống tính từ); còn mệnh đề danh từ hôm nay tự nó đóng vai trò là một danh từ — hai loại mệnh đề này dễ bị nhầm nên bạn cần phân biệt rõ.

Lý thuyết

1. Mệnh đề danh từ là gì?

Mệnh đề (clause) là một cụm từ có đủ chủ ngữ và động từ, giống như một câu con nằm bên trong câu lớn. Mệnh đề danh từ là mệnh đề đóng vai trò giống hệt một danh từ: có thể làm chủ ngữ, tân ngữ của động từ, hoặc đứng sau giới từ.

So sánh để dễ hình dung:

Cả hai câu bên phải đều dùng cả một mệnh đề để thay thế cho một danh từ — đó chính là mệnh đề danh từ.

2. Mệnh đề với "that": giới thiệu một sự việc, ý kiến

Dùng that khi mệnh đề theo sau là một sự thật, ý kiến, hoặc thông tin được khẳng định (không phải câu hỏi). Trong văn nói và email thân mật, "that" thường được lược bỏ.

3. Mệnh đề với "what": thay cho "cái mà", "điều mà"

What vừa là từ để hỏi, vừa đóng vai trò danh từ trong mệnh đề nó dẫn đầu — nó thay cho "the thing(s) that". Khác với "that", "what" không được lược bỏ.

4. Mệnh đề với "whether" và "if": diễn tả sự nghi ngờ, lựa chọn

Dùng whether hoặc if khi mệnh đề mang nghĩa "có... hay không" — thường theo sau các động từ như ask, wonder, know, check, decide.

Mẹo chọn nhanh: chỗ nào "if" không dùng được (đầu câu, trước "or not", sau giới từ) thì bắt buộc phải dùng "whether". Còn lại ở giữa câu, theo sau động từ bình thường thì cả hai đều được.

5. Câu gián tiếp cơ bản: kể lại lời người khác

Câu gián tiếp (reported speech) chính là một dạng ứng dụng của mệnh đề danh từ: khi kể lại lời ai đó nói, hỏi, bạn dùng that/what/whether/if để nối câu kể vào câu gốc.

Ba thay đổi cần nhớ khi chuyển sang câu gián tiếp:

1. Lùi thì: will → would, am/is/are → was/were, do/does → did (nếu câu gốc ở quá khứ).
2. Đổi trật tự từ: câu hỏi trực tiếp đảo ngữ (Are you...) chuyển về trật tự câu thường (if I was...) — không giữ đảo ngữ.
3. Bỏ dấu hỏi, dấu ngoặc kép: câu gián tiếp không phải là câu hỏi nữa nên không có dấu "?".

Ví dụ trong công việc

1. I believe that the new policy will improve productivity. – Tôi tin rằng chính sách mới sẽ cải thiện năng suất.
2. The supervisor confirmed that the shipment arrived on time. – Giám sát đã xác nhận rằng lô hàng đã đến đúng giờ.
3. I'm not sure what the client expects from this proposal. – Tôi không chắc khách hàng mong đợi gì từ đề xuất này.
4. What impressed the board most was the detailed budget plan. – Điều gây ấn tượng nhất với ban giám đốc là kế hoạch ngân sách chi tiết.
5. Please let me know whether you can attend the training session. – Vui lòng cho tôi biết liệu bạn có thể tham dự buổi đào tạo hay không.
6. We need to check if the printer is working before the presentation. – Chúng ta cần kiểm tra xem máy in có hoạt động không trước buổi thuyết trình.
7. Whether or not the merger happens, employees will be informed next week. – Dù việc sáp nhập có xảy ra hay không, nhân viên sẽ được thông báo vào tuần sau.
8. The HR manager asked what documents I needed for the visa application. – Trưởng phòng nhân sự hỏi tôi cần giấy tờ gì cho hồ sơ xin visa.
9. He said (that) he would send the invoice by Friday. – Anh ấy nói rằng anh ấy sẽ gửi hóa đơn trước thứ Sáu.
10. I'm worried about whether the server will handle the increased traffic. – Tôi lo lắng về việc liệu máy chủ có xử lý được lượng truy cập tăng lên hay không.

Mẹo nhớ nhanh

Mẹo "that kể chuyện, what chỉ vật, whether/if phân vân": that dùng khi bạn đang kể một sự thật (giống kể chuyện, không cần hỏi); what dùng khi mệnh đề đó đang chỉ đích danh một thứ gì chưa được nêu tên trước đó (cái gì, điều gì); whether/if dùng khi bạn đang phân vân giữa có và không (có xảy ra hay không, có đúng hay không).

Mẹo cho dân IT: hãy hình dung that giống như một hàm trả về giá trị cố định (return "đây là sự thật"), what giống một biến chưa đặt tên cần được gán giá trị (what = "cái chưa biết là gì"), còn whether/if giống câu lệnh if (điều_kiện) {...} else {...} — luôn mang nghĩa hai nhánh có/không.

Mẹo nhớ "if" không đứng đầu, "whether" đứng đâu cũng được: nhớ câu "if hay nhút nhát" — if không bao giờ dám đứng đầu câu hay đứng ngay trước "or not" hay sau giới từ; còn whether thì tự tin đứng ở mọi vị trí.

Lỗi người Việt hay mắc

Từ vựng của bài

Bài tập

Cấp 1 – Cơ bản

Điền "that", "what", "whether" hoặc "if" vào chỗ trống (có thể có nhiều đáp án đúng ở một số câu):

1. I believe ___ the plan will work.
2. I don't know ___ time the meeting starts.
3. Please tell me ___ you can come to the party.
4. She is aware ___ the report is due tomorrow.
5. I'm not sure ___ he agrees with the decision.
6. ___ he said surprised everyone.
7. We need to check ___ the system is working properly.
8. He asked me ___ I needed any help.
9. I don't understand ___ you mean.
10. ___ or not it rains, the event will continue.

Cấp 2 – Vận dụng

Chuyển các câu sau sang câu gián tiếp:

1. She said, "I will call you tomorrow."
2. He asked, "Do you have the report?"
3. The manager said, "The meeting is postponed."
4. She asked, "What time does the store close?"
5. He said, "I am working on the proposal."
6. They asked, "Is the shipment ready?"
7. She said, "I have finished the task."
8. He asked, "Where is the invoice?"
9. The client said, "We need more information."
10. She asked, "Can you send the file today?"

Cấp 3 – Dạng đề TOEIC

Chọn đáp án đúng nhất (A–D) để hoàn thành câu — dạng Part 5.

1. The director is not sure _______ the budget will be approved this month.
(A) that
(B) what
(C) whether
(D) which

2. _______ the client decides to sign the contract depends on the final price.
(A) If
(B) Whether
(C) That
(D) What

3. Mr. Tran confirmed _______ the shipment would arrive on Friday.
(A) whether
(B) if
(C) that
(D) what

4. We are still discussing _______ information should be included in the report.
(A) that
(B) what
(C) whether
(D) if

5. The team is worried about _______ the new system will be ready in time.
(A) that
(B) if
(C) whether
(D) what

Đáp án và giải thích

Luyện nói

1. I believe that the new policy will improve productivity.
2. I'm not sure what the client expects from this proposal.
3. Please let me know whether you can attend the training session.
4. He said he would send the invoice by Friday.
5. Whether or not the merger happens, employees will be informed next week.

Tóm tắt bài học

Câu hỏi thường gặp

Mệnh đề danh từ khác mệnh đề quan hệ như thế nào?

Mệnh đề quan hệ (who, which, that...) bổ nghĩa cho một danh từ đứng trước nó, giống tính từ. Mệnh đề danh từ (that, what, whether, if) tự nó đóng vai trò là một danh từ, làm chủ ngữ hoặc tân ngữ trong câu.

Khi nào bắt buộc phải giữ "that", không được bỏ?

Khi "that" làm chủ ngữ đứng đầu câu (That he lied surprised everyone) hoặc trong văn phong trang trọng, văn bản (email, báo cáo) nên giữ "that" để câu rõ ràng, dễ đọc hơn.

"Whether" và "if" có thể dùng thay nhau hoàn toàn không?

Không. Ở giữa câu, sau động từ thường thì dùng được cả hai. Nhưng ở đầu câu, trước "or not", hoặc sau giới từ thì bắt buộc phải dùng "whether".

Câu gián tiếp có luôn phải lùi thì không?

Chỉ lùi thì khi động từ tường thuật (said, asked, told...) ở thì quá khứ. Nếu động từ tường thuật ở hiện tại (says, tells), hoặc câu gốc nói về một sự thật luôn đúng, thì không cần lùi thì.

Mệnh đề danh từ xuất hiện ở Part nào trong TOEIC?

Chủ yếu ở Part 5 (chọn từ nối đúng: that/what/whether/if), và cũng gặp nhiều trong Part 6, Part 7 khi đọc email, thông báo có câu gián tiếp hoặc câu diễn tả ý kiến, sự không chắc chắn.

Bài tiếp theo

Bạn đã nắm được cách dùng mệnh đề danh từ để lồng một câu vào trong câu khác — kỹ năng quan trọng để đọc hiểu các câu dài trong TOEIC. Bài tiếp theo, Bài 40: Đọc email, thông báo đơn giản, sẽ hướng dẫn bạn cách xác định người gửi, mục đích và hành động yêu cầu trong các văn bản công sở — nơi mệnh đề danh từ xuất hiện rất thường xuyên. Nếu muốn ôn lại cách mệnh đề bổ nghĩa cho danh từ, bạn có thể xem lại Bài 30: Mệnh đề quan hệ.

Flashcard Anki

confirm;xác nhận
aware;nhận thức được, biết rõ
wonder;tự hỏi, băn khoăn
expect;mong đợi, kỳ vọng
merger;sự sáp nhập
invoice;hóa đơn
proposal;đề xuất, bản đề nghị
shipment;lô hàng
supervisor;người giám sát
traffic;lưu lượng (truy cập/giao thông)
board;ban giám đốc, hội đồng
session;buổi (họp, đào tạo...)
document;tài liệu, giấy tờ
uncertain;không chắc chắn

Tự kiểm tra

1. Mình đã phân biệt được khi nào dùng "that" (sự việc khẳng định) và khi nào dùng "what" (điều chưa xác định) chưa?
2. Mình có nhớ "if" không được dùng ở đầu câu, trước "or not", hay sau giới từ không?
3. Khi chuyển câu hỏi trực tiếp sang câu gián tiếp, mình có nhớ phải bỏ đảo ngữ và đưa về trật tự chủ ngữ – động từ bình thường không?